Historie
De Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) is opgericht in 1976 omdat de variatie onder de landbouwhuisdieren in Nederland verminderde en diverse oorspronkelijk gebruikte rassen dreigden uit te sterven. Eén van de eerste activiteiten van de SZH was het inventariseren van deze bedreigde rassen: aantallen dieren, aantallen fokkers en mate van organisatie binnen de fokkerij.
Deze inventarisatie werd in 1978 gepubliceerd en beschrijft de situatie voor runderen (3 afzonderlijke rassen en daarnaast 4 kleurslagen die dreigden te verdwijnen), schapen (7 rassen), geiten (2 rassen), paarden (5 rassen), varkens (geen enkel traditioneel ras meer over), kippen (11 rassen ), eenden (2 rassen) en duiven (2 rassen). Inmiddels zijn daar bijgekomen een aantal rassen en diersoorten bijgekomen, zoals rundvee (bijvoorbeeld FH en MRIJ), honden en ganzen.
Visie
De SZH staat voor het behoud van genetische diversiteit. Een breed spectrum aan genen bevat een grote variatie aan eigenschappen. Eigenschappen die zich in de loop van de geschiedenis als waardevol hebben bewezen. Zo zijn oorspronkelijke landbouwhuisdierrassen goed aangepast aan ons klimaat en stellen ze weinig eisen aan hun omgeving. Eigenschappen waar in de duurzame landbouw en extensieve begrazingsprojecten in natuurgebieden dankbaar gebruik van wordt gemaakt.
Grote variatie betekent ook een grote diversiteit aan producten van deze dieren, zoals verschillende soorten kaas, wol, vlees en eieren. Momenteel vindt er een herontdekking van de culinaire eigenschappen plaats vanwege de van oudsher kenmerkende smaak van de verschillende dieren. Oude en nieuwe nuteigenschappen maken dat rassen (weer) bestaansrecht hebben.
Een grote genenpool is belangrijk voor de toekomst. Veranderende (economische) omstandigheden leiden tot hernieuwde belangstelling voor bepaalde eigenschappen, zoals smaak of het goed bestand zijn tegen bepaalde dierziekten. Deze eigenschappen kunnen in de toekomst belangrijk zijn bij de ‘verbetering’ van de gangbare productierassen.
De SZH (met de FAO) vindt dat het behoud van deze genetische diversiteit het beste behouden kan blijven in levende populaties van voldoende omvang. Hiermee pleit zij voor het behoud van het levend erfgoed.
Missie
De SZH zet zich in voor het behoud van de oorspronkelijke landbouw huisdierrassen, ons Nederlands levend erfgoed. Dit doet zij door deze dieren weer een wezenlijk onderdeel te laten zijn van onze samenleving, door ze weer een duidelijke functie te geven.
Een functie kan bijvoorbeeld zijn:
• in de duurzame en reguliere landbouw
• op recreatie- en zorgboerderijen
• bij culturele instellingen met levende have zoals openlucht musea
• in het hobbymatig houden van deze dieren
• door het creëren van een afzetmarkt voor hun culinaire eigenschappen
Daarnaast kunnen fokkers en fokkerijverenigingen bij de SZH terecht voor advies over de fokkerij van zeldzame huisdierrassen. Ook helpt zij bij het opzetten en coördineren van een netwerk van fokkers en potentiële houders.
Fokkers die hun ras bijzonder actief willen promoten en een voorbeeld kunnen en willen zijn voor andere fokkers, kunnen het predicaat "Erkend Fokcentrum" aanvragen.
Naast fokcentra worden tegenwoordig ook centra erkend die zich bezig houden met educatie over zeldzame huisdierrassen. Zij kunnen het predicaat "Erkend Educatief Centrum" aanvragen.
Er zijn fokcentra en educatieve centra verspreid over heel Nederland.
Diverse vormen van biologische landbouw
De traditionele rassen zijn aangepast aan de diverse specifieke landschappelijke condities in Nederland. Paarden, runderen en sommige schapenrassen zijn geschikt voor de diverse types weidegebied, inclusief uiterwaarden en kwelders. Andere schapenrassen en geiten functioneren prima in het herstel van heide en voor het onderhoud van bosachtige gebieden. Met steun van de SZH bloeiden zo het Veluws Heideschaap en de Nederlandse Landgeit op van vrijwel uitgestorven naar levensvatbare populaties en met een duidelijke functie in het landschapsonderhoud.
De toenemende belangstelling voor biologische productiesystemen en het belang van een goed mineralenmanagement op agrarische bedrijven kunnen een voordeel zijn voor traditionele runder- en schapenrassen. De SZH promoot de traditionele rassen dan ook in die zin. Ook in kruisings-systemen kunnen de rassen een belangrijke rol spelen.
Conservering van genen
Het conserveren van rassen als een levensvatbare populatie, bij voorkeur in een passende omgeving, is het primaire doel van de SZH. Als back-up is het Centrum voor genetische Bronnen Nederland (CGN) noodzakelijk. Het CGN slaat sperma en indien mogelijk ook embryo's op. De SZH is vertegenwoordigd in de begeleidingscommssie van het CGN en kan op deze manier mede het beleid beïnvloeden.
Nog steeds verkeren te veel rassen in de gevarenzone, maar van de meeste rassen nemen de aantallen toe.