De witrug heeft oude papieren. Van een gerechtelijke verkoping in Monnikendam in 1344 weten we dat er negen zwarte witrikken, twee rode en een witte witrik verkocht werden. Ook op middeleeuwse schilderijen (Gerard Dou, Potter) komt de witrik voor. Zo moet het kleurslag eeuwenlang een belangrijk deel van de Nederlandse veestapel hebben uitgemaakt.
Bij de invoering van het Nederlands Rundvee Stamboek (1874) en het Fries Rundvee Stamboek (1879) werd echter gekozen voor slechts drie rundveerassen: de zwartbonte, de roodbonte MRIJ en de blaarkop. Witrikken, valen en baggerbonten werden niet erkend, en witrik- en ander kleurslagstieren mochten niet meer worden gehouden. Maar omdat veel boeren, overtuigd van de goede productie-eigenschappen van de witrik, deze dieren min of meer in het geheim hielden, stierf het kleurslag niet uit.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw keerde het tij. Onder de inspirerende leiding van Willem Geldof uit Papendrecht kreeg men het voor elkaar dat de vermaledijde rundveeverordening van 1950 werd geschrapt. De vereniging “het Nederlandse Aalstrepen stamboek” werd in 1953 opgericht, maar het kwam in de praktijk niet veel verder dan een adresboek. Het NRS erkende de vereniging niet.

De witrikfokkerij werd echter door een flink aantal veehouders voortgezet, als zuivere teelt (dus steeds witrik *witrik) of gekruist met bonten. Door de laatste praktijk heeft het merendeel van de Nederlandse witrikken tegenwoordig veel Holstein–Friesian of Red Holstein bloed. Maar er zijn dus ook een aantal boeren en hobbyisten die rustig doorgaan met het fokken van “fries-hollandse” witrikken of met MRIJ-typische witrikken. Het aantal witrikken in ons land werd in 1995 door de Stichting Zeldzame Huisdieren (SZH) geschat op 3000. Daarmee is het een bedreigde diersoort.
In 2002 is Stichting “de Witrik” opgericht. Ze telde eind 2004 ruim 80 donateurs.

Door de kruising met verschillende Nederlandse veerassen is de variatie in bloedvoering bij de witrikken is zeer groot. “De Witrik” tracht door onderzoek duidelijkheid te krijgen in de DNA structuur van het kleurslag. Tevens wordt getracht de zuivere witrug van het oude type in stand te houden.
Daarnaast vindt fokkerij plaats op holstein-typische melkveebedrijven, waarbij het Holstein exterieur gepaard wordt aan de witriktekening.

De door de fokkerij commissie van “de Witrik” vastgestelde kenmerken van de ideale witrik zijn:

• Het dier heeft een witte aalstreep over de gehele lengte van de rug, inclusief nek, hals en kruis;
• De aalstreep heeft ter hoogte van de lendenwervel de breedte van die lendenwervel;
• De kop is bij voorkeur symmetrisch gespikkeld
  
• De staart is helemaal wit;
• De onderzijde is over de gehele lijn wit, waarbij de kleurgrens ter hoogte van de elleboogpunt en de vang is gelegen;
• Het haarkleed kan zowel rood, zwart, muisgrijs of blauw zijn;
• Het dier heeft hard en droog beenwerk;
• Het dier heeft een goed uier;
• De voorhand is ruim;
• Het dier heeft veel inhoud;
• De bespiering is ruim;
• Het dier heeft weinig openheid.

N.B. de laatste vier criteriagelden wel voor het “oude type” , maar niet voor het melk-typische Holstein-friesian typische rund.